Pedagogisch beleid

Emmi Pikler & Reggio Emilia

Alles wat jonge kinderen in hun jonge jaren over zichzelf en hun omgeving leren en ervaren, is van invloed op de rest van hun leven. Bij onze kinderopvang staat de professionaliteit van de dienstverlening daarom voorop. Dit komt onder meer tot uitdrukking in het werken met een pedagogisch beleid, welke is geïnspireerd door de filosofieën en visies van Emmi Pikler en Reggio Emilia.

Emmi Pikler

Emmi Pikler was een Hongaars-Zwiterse kinderarts en pedagoog. Zij heeft de psychomotorische ontwikkeling van kinderen van O tot 3 jaar nauwkeurig geobserveerd en bestudeerd. Op basis daarvan ontwikkelde zij een visie op de ontwikkeling van jonge kinderen. Uit recent hersenonderzoek blijkt onder meer de waarde van Pikler’s denken voor de vorming van het brein in de eerste levensjaren.

Reggio Emilia

De Reggio Emilia filosofie is afkomstig uit Italië en ontleent zijn naam aan het stadje Reggio Emilia. In dit stadje heeft de filosoof Loris Malaguzzi zijn visie op de ontwikkeling van kinderen tot ca. 6 jaar omgezet in een werkwijze die wereldwijd kinderopvangcentra en scholen heeft geïnspireerd tot een vernieuwende aanpak.  In landen als Italië, Scandinavië en Amerika wordt de Reggio Emilia benadering al veel langer toegepast. In Nederland is de Reggio Emilia filosofie echter nog vrij onbekend.

De filosofie

Emmi Pikler vond dat je kinderen niet hoeft aan te zetten tot spel en ontwikkeling. Baby’s zijn nieuwsgierig en ondernemend. Hun ontwikkeling is een vanzelfsprekend proces dat op een natuurlijke manier vanaf de geboorte begint. Volwassenen die dit leerproces te veel willen stimuleren, forceren dit of verstoren het zelfs. Wanneer kinderen de kans krijgen in hun eigen tempo te leren en ontdekken, leren ze beter rollen, zitten, kruipen, staan, praten, denken en leren. Dit betekent niet dat aan kinderen geen aandacht meer besteed hoeft te worden. Integendeel, Pikler beklemtoont juist het belang van een warme, persoonlijke interactie en een goede, ondersteunende omgeving. Daarnaast krijgt elk kind de tijd die het nodig heeft om zichzelf, zijn omgeving en de anderen te leren kennen.

De filosofie

De Reggio Emilia benadering wordt ook wel de “pedagogiek van het  luisteren” genoemd. De filosofie heeft als basis dat kinderen al vanaf hun geboorte een rijkdom aan capaciteiten, kracht en creatieve uitingen in hun bezit hebben. Kinderen beschikken vanaf hun geboorte over wel “honderd talen” om zich mee uit te drukken. Daarmee wordt bedoeld dat kinderen zich niet enkel met taal uitdrukken, maar ook met hun vele andere uitingsvormen: muziek, beweging, dans en klei, papier, gebaren, poppenspel en toneel. De kinderen worden dan ook gestimuleerd in hun eigen (creatieve) ontwikkeling. Daarnaast wordt samenwerking met anderen aangemoedigd. De kinderen kunnen zich zo in hun eigen tempo ontwikkelen met liefdevolle begeleiding en professionele zorg.

De drie principes

Vrije beweging, vrij spel en respectvolle verzorging zijn de sleutelwoorden in de visie van Emmi Pikler.

Al bewegend leert een baby zichzelf en de wereld kennen. Rustig, zichzelf de tijd gunnend, experimenteert een baby. Met een verbazingwekkend uithoudingsvermogen blijft hij bewegingen herhalen en maakt zich zo vertrouwd met alle verschillende houdingen. Op deze manier leert een kind pas een nieuwe vaardigheid als het er werkelijk aan toe is.

Iedere baby, ieder mens heeft de behoefte om te spelen. Vrij spelen heeft een positieve invloed op het gevoel van autonomie van het kind: hij kan zelf bepalen waarmee hij speelt en hoe lang. Zo leert hij eigenschappen van voorwerpen kennen op zijn unieke manier. Hij ontdekt daarbij zijn interesses, voorkeuren, mogelijkheden en grenzen. Zo ontwikkelen kinderen zelfbewustzijn. en voelen ze zich competent!

Verzorging is communicatie, daarom zijn alle fysieke verzorgingsmomenten juist zo geschikt om met baby’s in contact te zijn. De volwassene leert het kind kennen in wat het wil, prettig vindt en nodig heeft en het kind leert zichzelf en de volwassene kennen. Tijdens deze dagelijkse, intieme momenten kan een veilige hechting ontstaan.

De drie pedagogen

Binnen de Reggio Emilia filosofie worden er drie soorten pedagogen onderscheiden.

De kinderen onderling worden gezien als elkaars eerste pedagoog. Kinderen leren het meeste van elkaar. Ze moeten samen communiceren, maken samen plannen, ontdekken elkaars gedachten, vormen zich een beeld van zichzelf en van andere kinderen. Juist door hun onderlinge verschillen kunnen ze elkaar verrijken.

De volwassene wordt gezien als tweede pedagoog. Iedere volwassene, (groot)ouder, begeleider en docent die met kinderen omgaat, is in feite aan het opvoeden en voegt iets toe aan de ontwikkeling van de kinderen. Alles wat een volwassene doet kan van invloed zijn op de ontwikkeling van een kind, zij moeten hier dus bewust mee omgaan.

De derde pedagoog vormt de omgeving. Door inspirerende ruimten, inrichting en geboden materialen zullen kinderen zich ontwikkelen en ook nieuwe dingen gaan uitproberen, die weer tot nieuwe ontwikkelingen kunnen leiden. De omgeving vormt de context en is onmisbaar in de ontwikkeling van een kind.

In de praktijk

De kinderen worden vrijgelaten in hun beweging en spel. Natuurlijk worden ze daar bij ondersteund en zijn de pedagogisch medewerkers er altijd bij. Baby’s worden op een stevige ondergrond gelegd met voldoende bewegingsruimte, tijgeraars krijgen mogelijkheden ergens op te klimmen en speelgoed wordt op uitnodigende wijze op vaste plekken geordend. Er wordt uitgebreid de tijd genomen voor de één-op-één verzorgingsmomenten, waarbij kindjes de volle aandacht krijgen. Voor de huidverzorging gebruiken wij onder meer de natuurlijke producten van Naïf.

In de praktijk

Wij geven invulling aan ons beleid door de kinderen te stimuleren zichzelf en de wereld te ontdekken. Dit kan door het aanbieden van activiteiten zoals speurtochten in de natuur of tuin, zelf sport en spel bedenken, in het atelier creatief bezig zijn met waardevolle, maar kosteloze materialen (bijv. aan de hand van door de kinderen zelf bedachte thema’s) en voor de oudere kinderen bijv. een bezoek aan museum, theater of strand.

Doelstelling

Hoe een kind zich een volgende positie of beweging meester maakt, is belangrijker dan het wanneer. Het doel is het brein alle ontwikkelingsmogelijkheden te laten benutten en vrij te experimenteren met de ruimte en materialen, zonder dat het doel van de ruimte en het materiaal zelf daarbij is vastgelegd. Zo kan elk kind tot een autonoom individu uitgroeien.

Doelstelling

Doelstelling van dit creatief bezig zijn, is vooral het ervaren en leren van het proces en niet zozeer het eindresultaat. Aansluitend op de belevingswereld van het kind wordt de ontwikkeling van geest en lichaam gestimuleerd. Muziek, dansen, voorlezen, creatief en vrij spel spelen een belangrijke rol. Voor alle kinderen van O tot 13 jaar zijn de activiteiten afgestemd op de ontwikkelingsfase en de individuele belangstelling van het kind.

Observatie

In de visie van Pikler heeft de volwassene eerder een observerende in plaats van sturende houding ten opzichte van spelende kinderen en volgt aandachtig en met interesse wat kinderen vanuit eigen initiatief ondernemen. Kinderen worden wel geholpen, maar pas ná observatie, als ze er zelf echt niet uitkomen.

Observatie

Om de ontwikkeling van kinderen te kunnen volgen, wordt er veel naar kinderen gekeken. Wat houdt ze bezig, in welke fase van hun ontwikkeling zijn ze? Dit observeren en daarna documenteren helpt de volwassenen om een kind te stimuleren weer een volgende stap in zijn/haar ontwikkeling te zetten. De ouders/verzorgers blijven middels de documentatiemap op de hoogte. De documentatie laat immers zien (door middel van foto’s, werkstukken, aantekeningen, liedjes etc.) waar de kinderen mee bezig zijn.

Kijktip

In onderstaand filmpje kunt u goed zien hoe een baby leert omrollen volgens de visie van Emmi Pikler.

Leestip

Wilt u zich verder verdiepen in de Reggio Emilia filosofie dan kunt u daar bijvoorbeeld het volgende boek voor gebruiken: “De honderd talen van kinderen” van Carolyn Edwards, Lella Gandini en George Froman (1998).

 

De honderd talen van kinderen
De honderd talen van kinderen